RÁCH CHÓP XOAY: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

TỔNG QUAN VỀ RÁCH CHÓP XOAY

Rách Chóp Xoay vùng vai là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau vai và hạn chế vận động ở người trưởng thành. Đây cũng là nguyên nhân thường gặp gây đau vai ở người lớn tuổi và trung niên.

Số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị với Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương ước tính khoảng vài chục ca mỗi tháng do Rách Chóp Xoay. Khi chóp xoay bị rách, vai có thể yếu đi rõ rệt, khiến những sinh hoạt hàng ngày như chải tóc, mặc áo trở nên khó khăn và đau đớn.

CẤU TRÚC VAI VÀ GÂN CHÓP XOAY

Chóp xoay là nhóm gân ở khớp vai hỗ trợ và cho phép phạm vi chuyển động của vai rộng hơn. Khớp vai là khớp chỏm cầu và ổ cối, được cấu tạo bởi 3 xương là xương cánh tay, xương bả vai và xương đòn. Gân chóp xoay là một nhóm gồm 4 cơ và gân hợp lại, bao quanh chỏm xương cánh tay. Nhóm gân này có vai trò giữ cho khớp vai luôn vững chắc trong ổ khớp và giúp cánh tay thực hiện các động tác như nâng lên hay xoay tròn. Ở giữa gân chóp xoay và phần xương nhô ra của vai (gọi là mỏm cùng vai) có một túi chứa dịch nhầy, gọi là túi hoạt dịch, giúp giảm ma sát khi vai cử động. Khi gân bị tổn thương, túi này có thể bị viêm, khiến người bệnh cảm thấy đau nhức ở vai.

PHÂN LOẠI RÁCH CHÓP XOAY

Trong nhiều trường hợp, gân bị rách bắt đầu bằng hiện tượng sờn rách dần dần. Khi tổn thương tiến triển, gân có thể bị rách hoàn toàn, đôi khi xảy ra khi nâng một vật nặng. Có hai dạng rách chính:

• Rách một phần: Gân chỉ rách một phần độ dày, vẫn còn bám vào xương, nhưng mỏng và yếu đi.

• Rách toàn bộ bề dày: Ở dạng rách này, gân bị tách khỏi xương.
  • Rách toàn bộ bề dày không hoàn toàn: Khi chỉ một phần nhỏ của gân bị tách ra khỏi chỏm xương cánh tay
  • Rách toàn bộ bề dày hoàn toàn: Khi gân bị tách hoàn toàn khỏi chỏm xương cánh tay, để lại một “lỗ thủng” rõ rệt

NGUYÊN NHÂN GÂY RÁCH CHÓP XOAY

Có hai nhóm nguyên nhân chính mà Bác sĩ Dương thường gặp ở người bị Rách Chóp Xoay:

1. Rách do chấn thương (cấp tính):

Thường xảy ra sau một tai nạn, té ngã chống tay, chấn thương thể thao, hoặc nâng vật nặng quá sức và đột ngột. Những tình huống này dễ dẫn đến tổn thương nghiêm trọng, có thể kèm theo trật khớp vai, gãy xương đòn, hoặc chấn thương cổ tay. Khi Rách Chóp Xoay xảy ra do chấn thương, triệu chứng thường đến rất nhanh và rõ ràng, cần được chẩn đoán và xử trí kịp thời để tránh biến chứng về sau.

2. Rách do thoái hóa (mạn tính):

Bác sĩ Dương nhận thấy Rách Chóp Xoay thường xảy ra ở tay thuận - tức là cánh tay bạn hay sử dụng để làm việc hằng ngày (chẳng hạn như tay phải nếu bạn thuận tay phải). Nếu bị rách gân do thoái hóa ở một bên vai, thì nguy cơ vai bên kia cũng bị rách sẽ cao hơn, ngay cả khi vai đó chưa gây đau.

Gân chóp xoay bị mòn dần theo thời gian do:

• Tái lặp động tác: Các hoạt động lặp đi lặp lại trên vai như chơi tennis, bóng rổ, gym, chèo thuyền, hoặc làm nghề thợ sơn, thợ mộc...
• Tuần hoàn máu giảm: Khi lớn tuổi, lượng máu đến gân giảm, làm suy giảm khả năng tự phục hồi và dễ rách hơn.

YẾU TỐ GIA TĂNG NGUY CƠ RÁCH CHÓP XOAY:

Trong quá trình thăm khám và điều trị cho bệnh nhân Rách Chóp Xoay, Bác sĩ Dương thường gặp các yếu tố nguy cơ lặp đi lặp lại sau đây:

• Người trên 40 tuổi
• Người có nghề nghiệp hoặc chơi môn thể thao cần vận động vai thường xuyên
• Người từng bị rách gân chóp xoay một bên vai có nguy cơ rách bên còn lại cao hơn

TRIỆU CHỨNG NHẬN BIẾT RÁCH CHÓP XOAY

Trong quá trình thăm khám lâm sàng, Bác sĩ Dương gặp rất nhiều bệnh nhân than phiền về những triệu chứng điển hình của Rách Chóp Xoay như sau:

• Đau âm ỉ khi nghỉ ngơi và vào ban đêm, đặc biệt khi nằm nghiêng về bên đau
• Đau khi nâng tay lên cao qua đầu, chẳng hạn như với tay vào tủ cao, chải tóc, hoặc đưa tay ra sau lưng
• Yếu cơ khi nâng hoặc xoay tay
• Cảm giác "lục cục", "lạo xạo" trong khớp vai khi vận động

Những bệnh nhân Rách Chóp Xoay do chấn thương, họ kể với Bác sĩ Dương về những cơn đau dữ dội, yếu cánh tay đột ngột và cảm giác nứt khi cử động vai ở một số tư thế nhất định. Phía trước vai của họ có thể bị cứng, sưng và mất vận động. Trong khi đó, những bệnh nhân rách do thoái hóa có diễn tiến âm thầm, chỉ gây đau nhẹ lúc đầu rồi tăng dần theo thời gian.

Một số trường hợp Rách Chóp Xoay không gây đau nhưng lại khiến tay yếu, khó thực hiện các thao tác thường ngày.

KHÁM VÀ CHẨN ĐOÁN RÁCH CHÓP XOAY

Bác sĩ Dương sẽ:

• Khai thác tiền sử chấn thương, nghề nghiệp, mức độ đau, yếu cơ
• Khám lâm sàng để đánh giá biên độ vận động, sức cơ vai, vị trí đau
• Kiểm tra cổ để loại trừ nguyên nhân do chèn ép thần kinh

Bác sĩ Dương có thể đề nghị các cận lâm sàng cần thiết:

• X-quang: Giúp loại trừ các bệnh lý khác như viêm khớp vai, gãy xương
• Siêu âm hoặc Cộng hưởng từ (MRI): Đánh giá chính xác kích thước, vị trí, mức độ rách và chất lượng gân - cơ chóp xoay

ĐIỀU TRỊ RÁCH GÂN CHÓP XOAY

1. Điều Trị Bảo Tồn Không Phẫu Thuật

Hạn chế của điều trị bảo tồn là gân có thể tiếp tục rách thêm nếu tiếp tục vận động mạnh hoặc không được kiểm soát tốt. Khoảng 80 - 85% bệnh nhân điều trị với Bác sĩ Dương có thể cải thiện rõ rệt với các phương pháp bảo tồn sau đây:

• Nghỉ ngơi: Tránh các hoạt động nâng tay hoặc vác vật nặng
• Chườm lạnh - Uống thuốc giảm đau: Các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)
• Vật lý trị liệu: Bài tập tăng cường sức cơ và cải thiện biên độ vận động. Quan trọng: không tự tập luyện nếu chưa có hướng dẫn từ chuyên gia.
• Tiêm corticoid: tiêm thuốc giảm đau kháng viêm steroid và thuốc gây tê tại chỗ vào khoảng dưới mỏm vai để giúp giảm viêm và đau nhanh trong vài tuần đến vài tháng, nhưng không nên lạm dụng lâu dài.

2. Phẫu Thuật Điều Trị

Bác sĩ Dương có thể chỉ định phẫu thuật nếu: Đau kéo dài > 6 tháng không cải thiện với điều trị bảo tồn; Rách lớn (> 3cm) và mô gân còn tốt; Suy yếu cơ vai nghiêm trọng, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống; Bệnh nhân còn trẻ, hoạt động nhiều hoặc rách gân do chấn thương cấp tính.

Phẫu thuật nhằm gắn lại gân vào đầu xương cánh tay, thường được Bác sĩ Dương thực hiện qua nội soi. Không gian cho gân chóp xoay sẽ được tăng lên và vết Rách Chóp Xoay sẽ được sửa chữa bằng cách sử dụng neo khâu. Các mũi khâu neo này giúp gắn gân vào xương vai. Sau phẫu thuật, BS Dương có thể khuyên bệnh nhân tập các bài tập tăng cường sức mạnh và vận động.

Nếu nghi ngờ bị Rách Chóp Xoay, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Bác Sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp - Chấn Thương Chỉnh Hình - Y Học Thể Thao tại Thành phố Hồ Chí Minh để được thăm khám và điều trị đúng cách ngay từ đầu, tránh biến chứng .