Bài tư vấn chuyên môn sau đây được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế điều trị của Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp - Chấn Thương Chỉnh Hình - Y Học Thể Thao tại TP. Hồ Chí Minh - tích lũy được trong suốt quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh lý Sụn Chêm Hình Dĩa. Bài tư vấn nhằm giúp bệnh nhân có cái nhìn toàn diện hơn để hỗ trợ người bệnh tốt hơn trong điều trị tình trạng này.
SỤN CHÊM HÌNH DĨA LÀ GÌ?
Sụn chêm hoạt động như bộ giảm xóc giữa xương đùi và xương chày, bảo vệ sụn khớp và giúp đầu gối linh hoạt khi uốn cong và duỗi thẳng. Mỗi đầu gối có hai sụn chêm: sụn chêm trong và sụn chêm ngoài. Sụn chêm được gắn vào xương đùi qua dây chằng sụn chêm đùi. Sụn chêm hình dĩa thường có hình bán nguyệt hoặc tròn, thay vì hình lưỡi liềm, và thường xuất hiện ở bên ngoài đầu gối, đôi khi ở cả hai đầu gối. Có ba loại Sụn Chêm Hình Dĩa:
1. Sụn Chêm Hình Dĩa hoàn chỉnh: Đây là dạng phổ biến nhất, có hình dạng rộng và dẹt hơn bình thường, che phủ toàn bộ mặt khớp xương chày bên ngoài khiến nó dễ bị rách hoặc thoái hóa sớm hơn so với sụn chêm bình thường.
2. Sụn Chêm Hình Dĩa một phần: Dạng này ít gặp hơn so với Sụn Chêm Hình Dĩa hoàn chỉnh. Sụn chêm có phần rộng hoặc dày hơn bình thường nhưng không che phủ hết xương chày. Triệu chứng thường nhẹ hoặc dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề khác của khớp gối.
3. Hội chứng Wrisberg: Đây là biến thể hiếm gặp nhất, dây chằng gắn sụn chêm vào xương đùi và xương chày bị bong ra, không thể giữ cố định sụn chêm ngoài vào xương đùi, khiến sụn chêm trở nên “di động”, và gây đau, cảm giác bị “khóa” hoặc kêu “lục cục”.
Sụn Chêm Hình Dĩa dễ bị chấn thương do hình dạng bất thường, dễ kẹt hoặc rách. Nếu mất dây chằng sụn chêm đùi, nguy cơ chấn thương càng cao. Sụn chêm khó lành vì thiếu máu và dưỡng chất. Đôi khi, bệnh nhân có triệu chứng mà không có tổn thương rõ ràng ở sụn chêm.
NGUYÊN NHÂN GÂY SỤN CHÊM HÌNH DĨA
Sụn Chêm Hình Dĩa là một dạng bất thường bẩm sinh của sụn chêm, tức là ngay từ khi mới sinh ra, hình dạng sụn chêm đã không giống với cấu trúc bình thường. Ở người bình thường, sụn chêm có hình chữ C, nhưng ở những bệnh nhân mắc Sụn Chêm Hình Dĩa, mảnh sụn này lại có dạng tròn dẹt như một chiếc dĩa, dày hơn và lớn hơn bình thường. Chính vì cấu trúc bất thường này nên sụn chêm dễ bị kẹt, bị rách hơn khi đầu gối vận động mạnh hoặc chịu lực xoắn. Đặc biệt, những chấn thương đầu gối xảy ra trong lúc chơi các môn thể thao đòi hỏi phải xoay người nhanh, thay đổi hướng đột ngột như đá bóng, cầu lông, bóng rổ hoặc thậm chí chỉ là chạy nhảy bình thường cũng có thể khiến sụn chêm bị tổn thương.
Bác sĩ Dương lưu ý một điểm quan trọng là không phải ai có Sụn Chêm Hình Dĩa cũng có triệu chứng ngay từ nhỏ. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi trẻ lớn lên, bắt đầu chơi thể thao nhiều hơn hoặc sau một chấn thương đầu gối đột ngột. Khi đó, các triệu chứng như đau đầu gối, tiếng “lục cục” trong khớp hoặc cảm giác bị "kẹt khớp" mới bắt đầu xuất hiện rõ ràng.
Do đó, việc hiểu rõ nguyên nhân, đặc biệt là yếu tố bẩm sinh kết hợp với chấn thương cơ học sẽ giúp Bác sĩ và bệnh nhân có hướng điều trị và dự phòng phù hợp hơn cho Sụn Chêm Hình Dĩa.
TRIỆU CHỨNG CỦA SỤN CHÊM HÌNH DĨA
Hầu hết những bệnh nhân điều trị với Bác sĩ Dương thường có các triệu chứng phổ biến của Sụn Chêm Hình Dĩa hoặc rách Sụn Chêm Hình Dĩa như sau:
- Đau đầu gối: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc tăng dần khi đi lại, lên xuống cầu thang hoặc chơi thể thao.
- Cứng và sưng khớp: Đầu gối có thể bị sưng to và khó cử động linh hoạt như bình thường.
- Cảm giác kẹt hoặc “lạo xạo” trong khớp gối: Một số bệnh nhân mô tả cảm giác như có gì đó “mắc kẹt” bên trong, khiến việc gập hay duỗi chân không được trơn tru, kèm theo tiếng kêu “lạo xạo”.
- Không duỗi thẳng gối được: Ở nhiều trường hợp, bệnh nhân không thể duỗi hoàn toàn chân, cảm giác như gối bị “khóa” lại.
CHẨN ĐOÁN SỤN CHÊM HÌNH DĨA
1. Thăm khám: Trong quá trình thăm khám, Bác sĩ Dương sẽ hỏi về tiền sử bệnh và các sự kiện trước khi triệu chứng xuất hiện, sau đó kiểm tra đầu gối. Bệnh nhân có thể bị đau hoặc không đau ở chỗ xương gặp nhau. Để chẩn đoán Sụn Chêm Hình Dĩa, Bác sĩ Dương sẽ kiểm tra đầu gối khi gập cong và duỗi thẳng. Trong nhiều trường hợp, có thể nghe thấy hoặc cảm nhận được âm thanh “lục cục”. Khi tình hình nghiêm trọng hơn, một phần sụn chêm có thể bật ra khỏi khớp và nhìn thấy dưới da đầu gối.
Sụn Chêm Bình Thường và Các Loại Sụn Chêm Hình Dĩa
ĐIỀU TRỊ SỤN CHÊM HÌNH DĨA
Sụn Chêm Hình Dĩa đôi khi được Bác sĩ Dương phát hiện khi đang kiểm tra đầu gối để tìm vấn đề khác. Nếu không có triệu chứng, có thể không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu gây đau hoặc kêu lục cục, Bác sĩ Dương có thể đề nghị phẫu thuật nội soi.
Nội soi khớp gối là thủ thuật phẫu thuật phổ biến. Bác sĩ Dương sẽ rạch vài đường nhỏ, đưa camera vào khớp để quan sát và sử dụng dụng cụ để thao tác thông qua hình ảnh trên màn hình. Phương pháp điều trị tùy vào loại Sụn Chêm Hình Dĩa:
- Sụn Chêm Hình Dĩa không rách thường được điều trị bằng cách tạo hình lại thành sụn chêm hình lưỡi liềm
- Nếu sụn chêm bị rách, bác sĩ sẽ tạo hình lại thành sụn chêm hình lưỡi liềm và cắt bỏ phần rách hoặc khâu lại.
- Với sụn chêm Wrisberg di động quá mức, bác sĩ sẽ tạo hình lại thành sụn chêm hình lưỡi liềm và cố định bằng khâu.
PHỤC HỒI CHỨC NĂNG SAU PHẪU THUẬT SỤN CHÊM HÌNH DĨA
Sau phẫu thuật, Bác sĩ Dương có thể nẹp hoặc băng đầu gối cho bệnh nhân. Thời gian đầu, bệnh nhân tập đi với nạng, khung tập đi hoặc xe lăn (xe lăn chỉ dành cho bệnh nhân nhỏ tuổi). Sau khi lành, Bác sĩ Dương có thể sẽ đề nghị các bài tập để phục hồi sức mạnh và khả năng vận động. Hầu hết bệnh nhân có thể trở lại hoạt động bình thường sau phẫu thuật nội soi. Tuy nhiên, trường hợp nếu toàn bộ sụn chêm bị cắt, bệnh nhân có thể bị đau liên tục và khởi phát viêm khớp sớm. Tùy trường hợp, Bác sĩ Dương có thể khuyên tránh các môn thể thao gây quá tải cho đầu gối, như bóng đá, tennis, bóng rổ, chạy...
Nếu bạn bị đau đầu gối hoặc nghi ngờ bị Sụn Chêm Hình Dĩa, đừng ngần ngại đặt lịch khám với Bác Sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp - Chấn Thương Chỉnh Hình - Y Học Thể Thao tại Thành phố Hồ Chí Minh để được hỗ trợ kịp thời!
