VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ ĐIỀU TRỊ

 SƠ LƯỢC VỀ VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay thường ảnh hưởng đến các vận động viên, người chơi thể thao và những bệnh nhân lớn tuổi vận động nhiều. Hoạt động quá mức và chuyển động vai lặp đi lặp lại là nguyên nhân chính gây ra chấn thương này. Các tổn thương như chấn thương khớp vai, cọ xát gai xương, viêm khớp vai và chấn thương chóp xoay cũng có thể là thủ phạm gây viêm gân nhị đầu.

Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay là tình trạng viêm hoặc kích thích phần trên của gân nhị đầu, còn gọi là đầu dài của gân nhị đầu, là phần gân nối cơ nhị đầu với ổ khớp vai. Đây là nguyên nhân phổ biến gây đau vùng vai trước và hạn chế vận động. Nếu không được điều trị, bệnh có nguy cơ gây ra tổn thương cấu trúc, rách gân và tổn thương mô vĩnh viễn.

Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên khoa Cơ Xương Khớp, Chấn Thương Chỉnh Hình và Y Học Thể Thao - là một trong những chuyên gia đầu ngành tại TP. Hồ Chí Minh. Với nhiều năm kinh nghiệm trong ở vai trò Trưởng khoa và quản lý chuyên môn trong khám và điều trị các bệnh lý Cơ Xương Khớp, bác sĩ Dương đã gặp rất nhiều trường hợp Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay với mức độ và hoàn cảnh khác nhau. Mục tiêu của bác sĩ Dương là giúp bệnh nhân giảm đau, cải thiện sớm chức năng vận động và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài. Với hơn 30 năm gắn bó trong lĩnh vực này, những chia sẻ dưới đây là kinh nghiệm thực tế được bác sĩ Dương đúc kết trong suốt hành trình ấy, gửi đến bệnh nhân như một cách giúp hiểu bệnh rõ hơn và điều trị hiệu quả hơn.

GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY CÓ GÌ ĐẶC BIỆT?

Khớp vai là một khớp chỏm - cầu phức tạp gồm 3 xương chính:

• Xương cánh tay (humerus)
• Xương bả vai (scapula)
• Xương đòn (clavicle)

Các cấu trúc liên quan:

• Ổ chảo (glenoid): Là phần lõm trên xương bả vai nơi đầu xương cánh tay khớp vào.
• Cơ chóp xoay: Nhóm cơ - gân bao quanh khớp vai, giữ cho đầu xương cánh tay nằm vững trong ổ khớp.
• Gân nhị đầu: Cơ nhị đầu có hai gân gắn vào xương bả vai:
  • Đầu dài: Gắn vào phía trên ổ chảo.
  • Đầu ngắn: Gắn vào mỏm quạ (coracoid).

VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY LÀ GÌ?

Viêm Gân Nhị Đầu là tình trạng viêm - sưng - dày lên của phần đầu dài gân nhị đầu. Nếu để lâu, gân có thể bị xơ, rách hoặc thậm chí đứt hoàn toàn, tạo ra biến dạng nổi bật vùng cánh tay (dấu hiệu Popeye). Tình trạng này thường không xảy ra đơn độc mà đi kèm các bệnh lý vai khác như:

• Rách Chóp Xoay
• Viêm Khớp Vai, Thoái Hóa Khớp Vai
• Rách Sụn Viền Khớp Vai (ổ chảo)
• Trật khớp vai tái diễn
• Viêm Bao Hoạt Dịch Khớp Vai

NGUYÊN NHÂN GÂY VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

Phần lớn nguyên nhân là do thoái hóa do tuổi tác kết hợp với lạm dụng khớp vai trong sinh hoạt hằng ngày hoặc thể thao. Bác sĩ Dương thường gặp các yếu tố nguy cơ sau đây ở hầu hết bệnh nhân:

• Lặp lại động tác đưa tay lên cao (bơi, bóng chuyền, tennis, cầu lông, pickleball…)
• Mang vác nặng sai tư thế
• Công việc cần sử dụng tay nhiều, đặc biệt là đưa tay cao qua đầu

TRIỆU CHỨNG CẢNH BÁO CỦA VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

Khi thăm khám cho bệnh nhân, Bác sĩ Dương hay nghe họ chia sẻ về những triệu chứng rất quen thuộc của Viêm Gân Nhị Đầu. Có người đau hoặc căng vai từng cơn, có người thì nghe tiếng kêu khi cử động vai...Những triệu chứng điển hình thường gặp như sau:

• Đau hoặc cảm giác căng vai từng cơn hoặc liên tục, thường ở mặt trước của vai và kéo dài xuống cơ nhị đầu, nhất là khi nâng tay lên cao hoặc với ra sau (thắt dây an toàn, mặc áo khoác)
• Đau lan xuống cánh tay trên
• Tổn thương có thể gây đỏ và sưng
• Nghe tiếng “rắc” khi cử động khớp vai

CHẨN ĐOÁN VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

Chẩn đoán tình trạng Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay bao gồm việc kiểm tra gân nhị đầu và vai của bệnh nhân. Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương sẽ kiểm tra các dấu hiệu đau và viêm trong quá trình thăm khám. Chụp X-quang và chụp MRI cũng có thể được yêu cầu để xác định các chấn thương vai khác có thể xảy ra.

1. Khám lâm sàng: Bác sĩ Dương sẽ kiểm tra

• Tầm vận động, sức cơ, điểm đau gân nhị đầu
• Thực hiện các nghiệm pháp đặc hiệu đánh giá chức năng gân2.

2. Cận lâm sàng:

• Chụp X-quang: Không thấy được gân nhưng loại trừ các nguyên nhân tổn thương xương khác
• Siêu âm hoặc MRI: Quan sát gân nhị đầu, xác định mức độ viêm, rách hay tổn thương phối hợp

ĐIỀU TRỊ VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

1. Điều trị bảo tồn không phẫu thuật: (là sự lựa chọn hàng đầu của Bác sĩ Dương): Kết hợp nghỉ ngơi, chườm đá và thuốc chống viêm.

• Nghỉ ngơi, tránh các động tác gây đau
• Chườm lạnh: 20 phút/lần, nhiều lần mỗi ngày
• Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)
• Tiêm corticoid: Bác sĩ Dương sẽ xác định và đưa thuốc đến đúng điểm tiếp giáp trực tiếp với gân để giúp giảm viêm nhanh
• Vật lý trị liệu: Tập kéo giãn - tăng sức mạnh cơ vai theo hướng dẫn chuyên môn
• Phần lớn bệnh nhân hồi phục hoàn toàn sau điều trị bảo tồn nếu tuân thủ đúng hướng dẫn của Bác sĩ Dương.

2. Phẫu thuật điều trị Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay: được Bác sĩ Dương áp dụng khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc tổn thương phức tạp

Phẫu thuật thường được Bác sĩ Dương thực hiện bằng phương pháp nội soi khớp vai để đánh giá toàn bộ khớp vai và gân nhị đầu, gồm các lựa chọn:

• Khâu gân nhị đầu: Khâu gân tại điểm bám vào ổ chảo, hiếm khi thực hiện, chủ yếu cho người trẻ, người hoạt động thể thao cường độ cao
• Cắt và gắn lại gân (Biceps tenodesis): Cắt đoạn gân tổn thương, gắn phần lành vào xương cánh tay
• Cắt gân (Tenotomy): Cắt bỏ gân mà không gắn lại, ít xâm lấn, hồi phục nhanh nhưng có thể gây biến dạng “Popeye”

HỒI PHỤC SAU PHẪU THUẬT ĐIỀU TRỊ VIÊM GÂN NHỊ ĐẦU CÁNH TAY

Phần lớn bệnh nhân tuân thủ hướng dẫn của Bác sĩ Dương đều hồi phục tốt, không đau, vận động bình thường. Cần lưu ý đối với vận động viên chuyên nghiệp có thể cần điều chỉnh mức độ hoạt động sau phẫu thuật. Bác sĩ Dương có thể đề nghị bệnh nhân thực hiện các hướng dẫn sau đây để giúp phục hồi nhanh sau phẫu thuật:

• Đeo đai treo tay vài tuần đầu
• Hạn chế vận động theo chỉ dẫn bác sĩ
• Tập phục hồi chức năng:
• Giai đoạn đầu: Tăng tầm vận động
• Giai đoạn sau: Tăng sức mạnh vai
• Có thể cần vật lý trị liệu chuyên sâu

Nếu bạn có biểu hiện đau vai kéo dài, yếu tay, hoặc có cảm giác "trượt khớp vai" khi vận động, hoặc nghi ngờ Viêm Gân Nhị Đầu Cánh Tay, đừng ngần ngại đặt lịch khám với Bác Sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp - Chấn Thương Chỉnh Hình - Y Học Thể Thao tại Thành phố Hồ Chí Minh để được chẩn đoán và tư vấn điều trị đúng cách.