VIÊM KHỚP GỐI

SƠ LƯỢC VỀ VIÊM KHỚP GỐI

Viêm khớp là tình trạng viêm xảy ra ở một hoặc nhiều khớp, gây ra các triệu chứng như đau, sưng và cứng khớp. Hai dạng viêm khớp phổ biến nhất là viêm xương khớp và viêm khớp dạng thấp, bên cạnh đó còn nhiều thể viêm khớp khác với đặc điểm và mức độ nghiêm trọng khác nhau. Bất kỳ khớp nào trên cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng, nhưng thường gặp nhất là khớp gối. Viêm Khớp Gối gây khó khăn trong các sinh hoạt thường ngày như đi lại, lên xuống cầu thang, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và nguy cơ tàn phế nếu không được điều trị đúng cách.

Trong quá trình hơn 30 năm trong nghề và giữ vai trò Trưởng khoa, quản lý chuyên môn cũng như trực tiếp điều trị, điều khiến Bác sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương - chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp, Chấn Thương Chỉnh Hình, Phẫu Thuật Thay Khớp và Y Học Thể Thao tại Thành phố Hồ Chí Minh Dương luôn trăn trở chính là tình trạng nhiều bệnh nhân bị Viêm Khớp Gối tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc đắp các loại thuốc truyền miệng, dẫn đến hoại tử, lở loét, suy gan, suy thận, phù nề, loãng xương… Xuất phát từ thực tế đáng buồn này, Bác sĩ Dương chia sẻ bài viết chuyên sâu về Viêm Khớp Gối dưới đây nhằm cung cấp thông tin chuyên môn khoa học chính xác. Mong rằng qua đó, mỗi người có thể chủ động điều trị kịp thời và ngăn ngừa những biến chứng không mong muốn. Mặc dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị dứt điểm Viêm Khớp Gối, nhưng với phác đồ phù hợp, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát cơn đau và duy trì khả năng vận động.

VIÊM KHỚP GỐI LÀ GÌ?

Đầu gối là khớp lớn và khỏe nhất trong cơ thể, được cấu tạo bởi ba phần chính: đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày và xương bánh chè. Các đầu xương này được bao phủ bởi lớp sụn khớp, giúp bảo vệ và giảm ma sát khi đầu gối gập - duỗi trong quá trình vận động. Nằm giữa xương đùi và xương chày là hai miếng sụn chêm (sụn chêm trong và ngoài), đóng vai trò như bộ giảm xóc, vừa hấp thụ lực tác động vừa giúp ổn định khớp. Bao quanh toàn bộ khớp là màng hoạt dịch, có chức năng tiết ra chất nhờn giúp bôi trơn bề mặt sụn và hạn chế ma sát trong mỗi chuyển động.

Các loại Viêm Khớp Gối chính bao gồm thoái hóa khớp gối, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp sau chấn thương.

1. Thoái hóa khớp gối: Là loại viêm khớp gối phổ biến nhất ở đầu gối, chủ yếu xảy ra ở người từ 50 tuổi trở lên, nhưng cũng có thể gặp ở người trẻ. Thoái hóa khớp gối phát triển chậm và cơn đau ngày càng nặng theo thời gian. Đây là tình trạng thoái hóa sụn khớp, khiến sụn bị mòn, trở nên thô ráp và mất đi tính đàn hồi, dẫn đến giảm khoảng cách giữa các đầu xương, gây đau và hạn chế vận động.

2. Viêm khớp dạng thấp: Đây là bệnh tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công các mô của cơ thể, gây tổn thương sụn, dây chằng và làm yếu xương. Viêm khớp dạng thấp là bệnh mãn tính ảnh hưởng đến nhiều khớp, bao gồm cả khớp gối, và thường tấn công đồng thời ở cả hai bên cơ thể. Bệnh gây sưng màng hoạt dịch khớp gối, dẫn đến đau và cứng khớp gối.

3. Viêm khớp sau chấn thương: Viêm khớp sau chấn thương phát triển sau chấn thương ở đầu gối, như gãy xương làm hỏng bề mặt khớp, gây viêm khớp sau nhiều năm. Rách Sụn Chêm và tổn thương dây chằng có thể gây mất vững và làm mòn khớp gối, dẫn đến viêm khớp theo thời gian.

TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM KHỚP GỐI

Viêm Khớp Gối thường gây ra các biểu hiện như đau, cứng khớp và sưng, khiến người bệnh gặp khó khăn khi gập hoặc duỗi thẳng gối. Cơn đau có thể xuất hiện từ từ và tăng dần theo thời gian, nhưng cũng có thể khởi phát đột ngột.

Một số triệu chứng điển hình khác bệnh nhân thường than phiền với Bác sĩ Dương, bao gồm:

• Đau và sưng khớp gối rõ rệt vào buổi sáng hoặc sau thời gian ngồi nghỉ lâu.
• Đau tăng khi vận động mạnh hoặc đi lại nhiều.
• Cảm giác kẹt, "khóa khớp", hoặc đầu gối phát ra âm thanh lục cục, lạo xạo khi cử động - nguyên nhân có thể do các mảnh sụn hay mô vụn cản trở chuyển động trong khớp.
• Nhiều bệnh nhân đến khám với Bác sĩ Dương chia sẻ rằng cơn đau thường nặng hơn khi thời tiết thay đổi.
• Ngoài ra, đầu gối cũng có thể có cảm giác yếu, thiếu vững chắc khi di chuyển hoặc đứng lâu.

CHẨN ĐOÁN VIÊM KHỚP GỐI

Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương sẽ thảo luận về triệu chứng và tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng và có thể yêu cầu các chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang, MRI hoặc xét nghiệm máu.

1. Thăm khám: Bác sĩ Dương sẽ kiểm tra các vấn đề sau:

• Sưng, nóng, đỏ quanh khớp
• Phạm vi chuyển động thụ động và chủ động, vấn đề dáng đi
• Khớp không ổn định, mất vững
• Tiếng kêu cọt kẹt trong khớp khi cử động
• Nhạy cảm ở đầu gối
• Đau khi chịu lực lên đầu gối
• Dấu hiệu chấn thương cơ, gân, dây chằng quanh đầu gối
• Các khớp khác (dấu hiệu viêm khớp dạng thấp).

2. Chẩn đoán hình ảnh:

• Chụp X-quang cung cấp hình ảnh chi tiết về xương, giúp phân biệt các dạng viêm khớp. Chụp X-quang đầu gối viêm khớp có thể cho thấy hẹp khe khớp, thay đổi xương và hình thành gai xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT), có thể được sử dụng để kiểm tra tình trạng xương và mô mềm ở đầu gối.

3. Xét nghiệm máu: Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để xác định loại viêm khớp gối, đặc biệt với viêm khớp dạng thấp, giúp chẩn đoán chính xác.

ĐIỀU TRỊ VIÊM KHỚP GỐI

1. Điều trị bảo tồn không phẫu thuật Viêm Khớp Gối:

Phương pháp điều trị ban đầu cho viêm khớp gối thường là không phẫu thuật. Bác sĩ Dương có thể đề xuất các phương án sau:

• Thay đổi lối sống: Điều chỉnh các hoạt động hằng ngày để bảo vệ khớp gối và làm chậm tiến triển bệnh, như giảm leo cầu thang.
• Giảm cân: Giảm trọng lượng cơ thể giúp giảm áp lực lên đầu gối và giảm đau.
• Tập thể dục: Khuyến nghị chuyển từ hoạt động tác động mạnh (chạy bộ, quần vợt) sang các hoạt động nhẹ hơn (bơi lội, đạp xe) để giảm áp lực lên khớp. Các bài tập thăng bằng và phối hợp giúp cải thiện chức năng và tốc độ đi bộ.
• Vật lý trị liệu: Các bài tập cụ thể giúp tăng phạm vi chuyển động, linh hoạt và sức mạnh cơ chân. Chuyên gia vật lý trị liệu sẽ xây dựng chương trình tập phù hợp.
• Thiết bị hỗ trợ: Sử dụng gậy, nẹp hoặc băng đầu gối giúp ổn định và hỗ trợ khớp, giúp "giảm tải" chuyển trọng lượng khỏi phần bị ảnh hưởng,
• Biện pháp khác: Chườm nóng, chườm đá hoặc đeo băng thun giúp giảm đau.
• Thuốc: Bác sĩ Dương sẽ chỉ định thuốc và liều lượng phù hợp, vì mỗi người có đáp ứng khác nhau với thuốc.

• Tiêm Corticosteroid: là thuốc chống viêm mạnh, tiêm vào khớp để giảm viêm và đau, nhưng tác dụng không kéo dài mãi. Bác sĩ Dương thường khuyên chỉ tiêm tối đa ba hoặc bốn lần mỗi năm cho mỗi khớp để tránh tác dụng phụ. Trong một số trường hợp, cơn đau và sưng có thể gia tăng sau khi tiêm, và nếu tiêm nhiều lần hoặc trong thời gian dài có thể gây tổn thương hoặc nhiễm trùng khớp lâu dài.

• Tiêm dịch khớp nhân tạo: Bác sĩ Dương sẽ tiêm axit hyaluronic vào khớp để bổ sung dịch nhờn, giúp giảm đau và sưng khớp, đặc biệt là ở đầu gối. Axit hyaluronic hoạt động như chất bôi trơn và giảm xóc cho khớp. Trong bệnh Thoái hóa khớp gối, lớp sụn và axit hyaluronic bị hao mòn, khiến xương cọ xát vào nhau gây đau, cứng và sưng. Phương pháp này thay thế axit hyaluronic thiếu hụt để giảm triệu chứng. Quá trình này không giảm đau ngay lập tức nhưng có thể giúp giảm đau, cứng và sưng sau khi hoàn tất điều trị, đặc biệt với viêm khớp gối nhẹ hoặc trung bình. Đây là lựa chọn hợp lý nếu bệnh nhân muốn trì hoãn phẫu thuật khớp.
• Thuốc chống thấp khớp (DMARD): giúp làm chậm tiến triển viêm khớp dạng thấp, bao gồm methotrexate, sulfasalazine và hydroxychloroquine. Các DMARD sinh học như etanercept và adalimumab giúp giảm phản ứng miễn dịch quá mức. Với nhiều loại thuốc hiện có, thường cần bác sĩ chuyên khoa thấp khớp để quản lý hiệu quả.

Ngoài ra, các liệu pháp thay thế như châm cứu, liệu pháp xung điện từ, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và tiêm tế bào gốc có thể hữu ích, dù chưa được chứng minh rõ ràng:

• Châm cứu: sử dụng kim nhỏ để kích thích các vùng cơ thể, giảm đau hoặc tê tạm thời. Mặc dù có thể làm dịu cơn đau viêm khớp, nhưng vẫn thiếu nghiên cứu khoa học xác thực tính hiệu quả.
• Liệu pháp xung điện từ: không gây đau, áp dụng tín hiệu xung điện trong trường điện từ vào đầu gối, nhưng chưa được chứng minh hiệu quả.
• Huyết tương giàu tiểu cầu (PRP): sử dụng tiểu cầu trong máu của chính bệnh nhân, cô đặc và tiêm vào khớp để giảm viêm. Phương pháp này có thể có triển vọng, nhưng hiện nay vẫn chưa được các nghiên cứu lâm sàng xác nhận tính hiệu quả.
• Tế bào gốc: được lấy từ cơ thể người bệnh và tiêm vào đầu gối, giúp tái tạo mô và chữa lành khớp tổn thương. Phương pháp này có thể có triển vọng nhưng hiện nay các nghiên cứu lâm sàng vẫn chưa xác nhận được giá trị hiệu quả.

2. Điều trị phẫu thuật Viêm Khớp Gối

Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương có thể đề nghị thực hiện phẫu thuật nếu cơn đau do Viêm Khớp Gối gây tàn phế và không đáp ứng với điều trị bảo tồn:

• Phẫu thuật Nội soi khớp gối: BS Dương sẽ sử dụng vết rạch nhỏ và dụng cụ mỏng để chẩn đoán và điều trị tổn thương khớp. Phẫu thuật này ít được dùng cho Viêm Khớp Gối, nhưng có thể cần thiết nếu có Rách Sụn Chêm thoái hóa.
• Phẫu thuật Cắt bỏ màng hoạt dịch: BS Dương sẽ loại bỏ lớp lót khớp bị viêm để giảm đau và sưng.
• Phẫu thuật Cắt xương: Cắt và điều chỉnh xương chày hoặc xương đùi để giảm áp lực lên khớp gối. Phẫu thuật cắt xương có thể giảm đau và cải thiện chức năng gối hiệu quả bằng cách chuyển trọng lượng ra khỏi bên khớp bị tổn thương. Phẫu thuật này thường được BS Dương áp dụng khi Viêm Khớp Gối chỉ ảnh hưởng một bên đầu gối.

• Phẫu thuật Ghép sụn: BS Dương sẽ lấy sụn lành từ vùng khác trong đầu gối hoặc ngân hàng mô để phục hồi sụn bị tổn thương, chủ yếu áp dụng cho bệnh nhân trẻ với tổn thương nhỏ.
• Phẫu thuật Thay khớp gối: Loại bỏ sụn và xương hư, thay thế bằng bề mặt khớp nhân tạo kim loại hoặc nhựa để phục hồi chức năng cho đầu gối. Tùy theo tổn thương của khớp gối, Bác sĩ Dương sẽ lựa chọn phẫu thuật thay khớp gối một phần hoặc thay khớp gối toàn phần.

Để kiểm tra tình trạng Viêm Khớp Gối, hãy đặt lịch khám với Bác Sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương, chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp - Chấn Thương Chỉnh Hình - Phẫu Thuật Thay Khớp - Y Học Thể Thao tại Thành phố Hồ Chí Minh để được hỗ trợ đúng cách!